piątek, 23 sierpień 2019

  • Zbieramy środki na dalszą rozbudowę - windę
    w ramach akcji Kilometry Dobra 2019
  • Proszę przekaż nam 1 procent podatku
    KRS 0000015000
  • Zbieramy: nakrętki, makulaturę, folię polietylenową
    Jak możesz - przekaż nam niepotrzebne materiały recyclingowe
< >

OWI

ŚDS

PORADNIA

Ochrona zdrowia

Metody pracy

Terapia żywienia jako element pracy z dzieckiem niepełnosprawnym

mgr Joanna Wirchanowicz, nauczyciel-terapeuta
Ośrodek Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczy

 
  Terapia pedagogiczna w pedagogice specjalnej rozumiana jest jako jedna z form rewalidacji różnych upośledzeń i stanowi integralną część postępowania rewalidacyjnego. Polega na stworzeniu i wykorzystaniu specjalnych warunków, metod i organizacji pracy pedagogicznej. Z powodzeniem stosuje się ją we wszystkich kategoriach upośledzeń i niepełnosprawności. Jak zauważa J. Kott "z punktu widzenia osoby niepełnosprawnej powinna spełniać następujące zadania: usprawniać psychicznie i fizycznie, dążyć do poprawy zaradności osobistej oraz przystosować do funkcjonowania społecznego" . Terapia pedagogiczna stanowi szczególny rodzaj terapii ogólnej. Jest swoistą interwencją wychowawczą mającą na celu "stworzenie możliwości zindywidualizowanej, dodatkowej pomocy w procesie nauczania, kształcenia i wychowania dla osiągnięcia lub utrzymania prawidłowego przebiegu rozwoju we wszystkich sferach i każdym okresie życia."

   Terapia żywienia, która stanowi jedną z form terapii pedagogicznej, spełnia bardzo ważną rolę w pracy z dzieckiem niepełnosprawnym. Wbrew powszechnym opiniom nie tylko kształtuje umiejętności społeczne poprzez naukę przygotowania posiłku oraz spożycia go samodzielnie w sposób estetyczny. Przede wszystkim dzięki jej zastosowaniu pedagog specjalny modeluje naukę funkcji życiowych, uzupełniając tym samym cały proces usprawniania.

   W Ośrodku Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczym przebywają dzieci z wieloma rodzajami niepełnosprawności sprzężonych oraz z różnymi stopniami upośledzenia umysłowego (umiarkowanym, znacznym i głębokim). W zależności od stopnia upośledzenia są one przydzielone do grup terapeutyczno - edukacyjnych (dzieci o lepszym stopniu funkcjonowania) i grup rewalidacyjno - wychowawczych (dzieci wymagające przede wszystkim opieki i pielęgnacji). Charakter danej grupy oraz dodatkowe dysfunkcje występujące u wychowanków dyktują sposób wykorzystania i rozwijania terapii żywieniowej przez nauczyciela.

   Terapia żywieniowa to stały element dnia podczas zajęć prowadzonych w Ośrodku. Umożliwia to dzieciom zapamiętanie kolejności zdarzeń, przewidywanie i rozpoznawanie sytuacji oraz odpowiednie dostosowanie się do nich, poprzez stosowne działanie (tj. sprzątnięcie po zajęciach wszelkich przedmiotów, zabawek, umycie rąk, zasygnalizowania danej czynności, lub też potrzeby jedzenia, a także w przypadku dzieci lepiej funkcjonujących pomocy w przygotowaniu stołu i produktów do posiłku). Daje to nauczycielowi możliwość wprowadzenia konkretnych komunikatów, które z upływem czasu są rozumiane przez dziecko i kojarzone z daną działalnością. Ma to wpływ na rozwój mowy biernej i czynnej u wychowanka. Dodatkowo, wprowadzając konkretne gesty (np. metody Makaton) lub symbole obrazkowe (takie jak piktogramy), nauczyciel nie tylko kształtuje procesy poznawcze (typu pamięć, spostrzeganie, rozumienie), lecz również - poprzez stałe i niezmienne działanie daje poczucie bezpieczeństwa, zrozumienia konkretnych przedsięwzięć. Podczas tego typu zajęć rozwijane są również pojęcia związane z czasem: przed obiadem, po obiedzie, po śniadaniu, oraz pojęcia określające cechy przedmiotów: zimne, gorące, miękkie, twarde, śliskie, sypkie, gorzkie, słodkie, słone itp. Dzieci uczą się także rozpoznawania i nazywania lub wskazywania na obrazku nazw produktów, sprzętów kuchennych, czynności związanych z przygotowaniem posiłków itp., dzięki czemu rozwijają zakres pojmowania poszczególnych słów oraz nadawania im znaczenia. W grupach edukacyjno - terapeutycznych dodatkowo ćwiczonym elementem jest praca z tekstem, polegająca na czytaniu i samodzielnym tworzeniu np. przepisów kulinarnych.

   Utrwaleniem wszelkich umiejętności zdobytych podczas terapii żywienia są zajęcia polegające na przygotowaniu konkretnego dania. Przed ich rozpoczęciem można wspólnie zrobić zakupy, co daje możliwość poznania m.in. nazw produktów, sklepów, zawodów związanych z wyprodukowaniem danej rzeczy itd. Pomaga to także w ukształtowaniu umiejętności dokonywania wyboru typu: to będę jadł, lub tego nie będę jadł, czyli określenia przez dziecko własnych preferencji smakowych. Jest to podstawowy element zdobywania autonomii psychologicznej i może stać się przełomowym momentem rozwoju osobowości.
 
 
2 3 1
 
   Terapia żywieniowa ma również wpływ na usprawnianie motoryki dużej. Ponieważ większość podopiecznych Ośrodka potrzebuje dodatkowego oprzyrządowania (typu wózek inwalidzki, krzesełko rehabilitacyjne czy pionizator), konieczność przyjęcia prawidłowej postawy do jedzenia mobilizuje je do pracy nad swoim ciałem. Polega ona na prawidłowym utrzymywaniu głowy, skoordynowaniu pracy rąk w przypadku, gdy samodzielnie jedzą oraz utrzymania równowagi i umiejętności łączenia rąk w linii środkowej ciała w momencie gdy muszą odnieść talerze do kuchni, zamieszać ciasto, pokroić marchewkę czy ogórka. Ćwiczony jest również wówczas schemat własnego ciała oraz doskonalone czucie powierzchniowe i głębokie. Te umiejętności pozwalają później zrozumieć dziecku czy dana rzecz jest lekka czy ciężka, czy należy trzymać mocno czy delikatnie. Dzięki poruszaniu się po placówce rozwijana jest również orientacja przestrzenna oraz doskonalone rozumienie poleceń typu: połóż na stole, włóż do szafki, zanieś do kuchni.
 
 
4 5 6
 
  W przypadku samodzielnego jedzenia kształtuje się nie tylko koordynację wzrokowo - ruchową, ale przede wszystkim prawidłowy chwyt cylindryczny (utrzymanie łyżki, widelca), oraz pęsetkowy (utrzymanie kanapki). W trakcie przygotowywania posiłków, gdy trzeba operować sztućcami (w tym też nożem) dziecko uczy się ostrożności i pewności w działaniu. Często w tym przypadku terapię żywienia łączy się z metodą Affolter nazywaną "psychopedagogiką rozumnego działania dłoni", kiedy to nauczyciel, kierując bezpośrednim działaniem wychowanka uczy go, jak operować poszczególnym sprzętem kuchennym (nie tylko łyżką czy widelcem, ale np. mikserem, tarką).
   
7   8   9
         
    10    
 
 
  Ważna jest również możliwość kształtowania prawidłowej praksji, czyli umiejętności planowania ruchu, działania. M. Piszczek ujmuje to w sposób następujący: "działania osób głębiej upośledzonych umysłowo często są chaotyczne i nie prowadzą do osiągnięcia zamierzonego przez nie rezultatu, ponieważ nie potrafią ani planować, ani kontrolować efektów swojej pracy" . W związku z tym, że każdy z naszych wychowanków ma zaburzony proces wykonywania określonej czynności, uczy się jej etapami. Stałe powtarzanie działania wpływa na zautomatyzowanie określonego ruchu, dzięki czemu coraz łatwiej i sprawniej jest on wykonywany. Daje to poczucie sprawstwa i sukcesu, co jest niezwykle ważnym elementem motywującym. Ważny jest tu także tzw. transfer ( specyfika pracy mózgu podczas procesu uczenia się) polegający na przenoszeniu wyuczonej czynności z sali szkolnej na życie rodzinne. Stąd też, współpraca z domem rodzinnym wychowanka jest niezwykle istotna. Bardzo często zdarza się, że w placówce dziecko zaczyna nabywać pewne umiejętności, np. samodzielnie prowadzić łyżkę do buzi, lub sprzątać stół po posiłku, natomiast w domu rodzice wyręczają je dlatego, że nie wiedzą, jak danej umiejętności wymagać.
   
 
11   12   13
         
     14    
 
  W przypadku wychowanków z głębszą niepełnosprawnością intelektualną, kiedy występują duże uszkodzenia układu nerwowego, a tym samym pracy poszczególnych zmysłów (czyli dotyku, smaku, zapachu, wzroku, słuchu) najlepszą metodą jest prawidłowa ich integracja. W tą metodę mogą być włączone nawet dzieci leżące, bowiem jeśli nie mogą działać, to mogą smakować, patrzeć, wąchać, słuchać. Wtedy pracuje większość zmysłów a jak podkreśla M. Kwiatkowska "poznawanie przez patrzenie, słuchanie, dotykanie i smakowanie - tworzenie globalnego, wielozmysłowego obrazu danego pojęcia" ; "bierne dostarczanie odrębnych bodźców poszczególnym zmysłom prowadzi do chaosu, którego umysł nie potrafi zebrać w żadną znaczącą całość." Metoda ta pokrywa się z głównymi założeniami Integracji Sensorycznej, która polega na integracji czynności zmysłowych z właściwą reakcją ruchową. Proces ten polega na odbieraniu przez nasz mózg informacji, która rozpoznaje, segreguje i selekcjonuje. Inaczej mówiąc "integracja sensoryczna to proces neurologiczny organizujący wrażenia płynące z ciała i środowiska w taki sposób, by mogły być użyte do celowego działania" .
  
15   16   17
 
 
  Terapia żywieniowa wpływa również znacząco na terapię logopedyczną. Im lepiej dziecko radzi sobie z spożywaniem posiłków, gryzieniem, przeżuwaniem, połykaniem tym lepszą ma kontrolę nad przełykaniem śliny, zamykaniem buzi i oddychaniem przez nos, a nawet nad podejmowaniem prób wypowiadania głosek.
 
  O tym jak, ważny jest to element w rozwoju każdego dziecka niepełnosprawnego, mówi sam aspekt stawiania diagnozy przez nauczyciela. Według H. C. Gunzburga, badając umiejętność samoobsługi, należy ocenić, czy dziecko:
 
- dobrze ssie pokarm, czy odpowiednio składa usta na przyjęcie pokarmu,
- wskazuje rozpoznanie pokarmu,
- posługuje się palcami przy jedzeniu,
- je bez pomocy,
- przygotowuje (obiera , rozwija) jakiś stały pokarm, gdy on tego wymaga,
- używa widelca bez trudności,
- obsługuje się przy stole i je bez większej pomocy,
- używa noża do krojenia bez większych trudności, by obrać owoce lub pokroić chleb.

  Natomiast w przypadku dużo lepiej funkcjonujących osób ważne są odpowiedzi na pytania czy wychowanek:
 
- odpowiednio obsłuży się w barze samoobsługowym lub kawiarni,
- wykonuje codzienne czynności domowe np. zmywa naczynia, nakrywa do stołu itp.,
- przygotowuje jajka, pomidory, sardyny, ser na kanapki (albo też inne podobne potrawy),
- potrafi przygotować całe śniadanie.

  Z kolei w narzędziu diagnostycznym J. Kielina "Profil osiągnięć ucznia" ocenia się między innymi, czy dziecko:
 
- ma zwyczaj mycia rąk przed jedzeniem,
- zjada samodzielnie cały posiłek posługując się łyżką i widelcem,
- potrafi pomieszać łyżeczką herbatę,
- precyzyjnie, bez rozlewania, trafia łyżeczką do talerza i do buzi,
- potrafi pic z kubka bez rozlewania,
- rozumie słowa "jedzenie", i "picie", porządkując odpowiednio obrazki lub pokazując przedmioty,
- obrywa drobne owoce (agrest, truskawki, poziomki itp,) bez ich zgniatania.

  Podsumowując, terapia żywienia to jedna z najważniejszych metod terapii dziecka niepełnosprawnego. Bazuje ona na naturalnej, dostarczającej wielu przyjemności potrzebie każdego człowieka. Zajęcia związane z przygotowaniem i spożywaniem posiłku należą do najbardziej atrakcyjnych dla dziecka, przez co stają się znakomitą motywacją do nauki.
Literatura:

T. Kott. "Zajęcia pozalekcyjne i terapia zajęciowa z osobami o obniżonej sprawności umysłowej",
Wyd. Akademii Pedagogiki specjalnej, Warszawa 2002, s.31
W. Dykcik (red.) "Pedagogika specjalna", Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań 1997, s.31
M. Piszczek "Przysposobienie do pracy uczniów głębiej upośledzonych umysłowo w aspekcie ich możliwości psychofizycznych" (w:) "Aktywizacja zawodowa uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym i umiarkowanym", Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno - Pedagogicznej, Warszawa 2003, str 45
M. Kwiatkowska "Dzieci głęboko niezrozumiałe", Oficyna Literatów i Dziennikarzy "Pod Wiatr", Warszawa 1997, s. 125
M. Kwiatko9wska "Zwyczajne towarzyszenie zamiast specjalnej troski", Centrum Psychologiczno - Pedagogiczne, Warszawa, 2006, str 105
J. Kielin "rozwój daje radość", Gdańskie Wyd. Psychologiczne, Gdańsk 2002, s.48
J. Kielin "Profil osiągnięć ucznia", Gdańskie Wyd. Psychologiczne, Gdańsk, 2002
 

Losowe zdjęcie

19.jpg

Kontakt

Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób
z Niepełnosprawnością Intelektualną
Koło w Przemyślu

ul. Wybrzeże Ojca Św. Jana Pawła II 78
37-700 Przemyśl

Tel / Fax: +48 16 677-89-18
E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
KRS: 0000015000
Konto: 79 8642 1155 2015 1506 7627 0015

Nasz Youtube